Modernitenin Varoluş Üzerindeki Etkisi

Modernite insana yeni yollar, araçlar ve imkânlar sunarken aynı zamanda ondan hayati değerleri de alıp götüren bir çağdır. Teknolojinin, hızın ve tüketimin egemen olduğu bu çağda birey giderek kendi iç sesini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Oysa insanı insan yapan temel unsurlar onun taşıdığı derinlik, anlam arayışı ve kendisiyle kurduğu sahici bağdır. Ne var ki modern yaşamın sunduğu konfor ve kolaylıklar, bu içsel bağı güçlendirmekten ziyade zayıflatarak insanı özünden uzaklaştırmaktadır. Bu nedenle moderniteye yalnızca bir ilerleme hikâyesi olarak bakmak doğru değildir. O, aynı zamanda insanın kendisiyle yüzleştiği çok sancılı bir varoluşsal sınavdır.

Modernitenin insan varoluşunu en derinden etkilediği alan bireyin benliğiyle kurduğu ilişkinin dönüşmesidir. Çağımızda insanlar kim olduklarını içsel bir keşif süreciyle belirlemekten çok, dış dünyanın sunduğu roller, beklentiler ve imgeler aracılığıyla tanımaya yönelmektedir. Toplumsal ölçütler, başarı anlayışı ve görünür olma arzusu, bireyin kendi sesine kulak vermesini her geçen gün daha da zorlaştırmaktadır. Bu noktada kişi neyi gerçekten hissettiğini fark etmek yerine kendisinden beklenen duyguları hayatının merkezine koymaya başlar.

Kendi düşüncelerini sorgulamak yerine hazır kalıpları benimser. Böylece varoluş, özgün ve sahici bir deneyim olmaktan uzaklaşır; giderek başkaları tarafından şekillendirilmiş, tekrarlanan bir yaşam biçimine dönüşür. Bu dönüşüm insanın yalnızca kendisiyle değil, çevresiyle kurduğu ilişkileri de yüzeyselleştirir; iletişim hızlanır ancak derinlik kaybolur; bağlantılar artar fakat gerçek bağlar zayıflar. Birey sürekli bir yerlere ya da bir şeylere yetişme telaşı içinde durup kendine bakma imkânını giderek yitirir. Oysa insanın kendini anlaması ancak yavaşlayabildiği ve iç dünyasına yöneldiği anlarda mümkündür. Modern yaşamın dayattığı tempo ise bu imkânı çoğu zaman insanın elinden alır.

Bugünün insanı çok şey bilir, çok şey görür, pek çok yere yetişir; ama buna rağmen en temel soruya giderek daha uzak düşer: Ben kimim? Ne için yaşıyorum? Varoluşumun anlamı ne? Beni ayakta tutan şey gerçekten inandığım bir ideal mi, yoksa yalnızca sürüklenmeye alışmış bir hayatın otomatik devamı mı? Bu soruların ağırlığı modern hayatın parlak yüzeyinde kolayca unutulur. Fakat unutulan her soru, insanın iç dünyasında biraz daha derin bir boşluk bırakır. Bu boşluk esasında insanı en çok hakikate çağıran bir boşluktur. Çünkü insan ancak eksikliğinin farkına vardığında kendini aramaya başlar. Ancak kaybolduğunu hissettiğinde yönünü sorgular. Bu yüzden varoluş konforun içinde değil; sarsıntının, arayışın, acının, yaranın, hüznün ve içsel yüzleşmenin içinde belirir.

İnsanı insan yapan şey kusursuz bir hayat sürmesi değil, kendi sınırlılığıyla karşılaştığında bile anlam üretme çabasından vazgeçmemesidir. Modernite ise çoğu zaman bu çabayı bastırır; insanı hazır cevaplarla, hızlı hazlarla ve bitmeyen oyalanmalarla kuşatır. Böylece kişi gerçek anlamda yaşamaktan çok, hayatın akışına kapılıp gitmeye başlar. Bu nedenle modern çağda insanın en büyük direnişi hızın buyruğuna boyun eğmemek, anlamı tüketimden, değeri görünürlükten, huzuru kalabalıktan beklememektir. Asıl direniş insanın kendi iç sesini koruyabilmesidir. Kendi sorularına, kendi yalnızlığına rağmen sahici kalabilmesidir. Çünkü insan ancak kendisiyle kurduğu bu sahici bağ sayesinde dünyaya gerçekten temas edebilir.

İnsanın asıl meselesi ise modernitenin sunduğu imkânlar içinde kaybolmak değil, bu imkânlara rağmen kendi özünü koruyarak var olabilmektir. Belki de günümüzde cevap bekleyen en hayati soru şudur: İnsanın bu hız ve gürültü çağında kendini unutmadan yaşayabilmesi mümkün müdür? Bu sorunun cevabı dış dünyayı değiştirmekten çok insanın kendi iç dünyasıyla yeniden bağ kurabilmesinde saklı olabilir.