Nasıl Çalışıyor?

Bir yazı gönderildikten sonra şu aşamalardan geçer:

Bu süreç Müktesebat ve Mahfil için aynıdır. İki alan arasındaki tek fark, başvuru formunda istenen bilgilerdir.

Yazının gönderilmesi

Yazar, panel üzerinden yeni bir taslak oluşturur ve şu bilgileri girer:

• Yazının başlığı
• Bölüm önerisi
• Yazının belgesi

Bölüm seçimi, yazının Müktesebat’a mı yoksa Mahfil’e mi gönderileceğini belirler. Ancak bu seçim yalnızca bir öneri niteliğindedir. Yazının hangi bölümde değerlendirileceğine ilişkin son karar Yayın Kurulu tarafından verilir.

Taslak hazırlanırken alanların tamamının doldurulması zorunlu değildir. Form yarım bırakılabilir ve daha sonra tamamlanabilir.

Zorunlu alanlar yalnızca “Gönder” düğmesine basıldığında denetlenir. Eksik bilgi bulunması hâlinde bütün eksikler kullanıcıya aynı anda bildirilir.

Müktesebat’a gönderilen yazılar

Müktesebat başvuru formu kısa tutulur. Yazardan yalnızca yazının temel bilgileri ile belgesini göndermesi istenir. Bunların dışında herhangi bir ek soru yöneltilmez.

Mahfil’e gönderilen yazılar

Mahfil’de eserin okura daha doğru ve kapsamlı biçimde sunulabilmesi için yazardan bazı ek bilgiler istenir:

• Eserin temaları
• Bir diziye ait olup olmadığı
• Daha önce yayımlanıp yayımlanmadığı
• Metnin tonu, duygusal yoğunluğu ve okunma biçimiyle ilgili beş keşif sorusu
• Metnin içinden seçilen en fazla üç keşif cümlesi

Keşif soruları bir puanlama yöntemi değildir ve yazının kabul edilip edilmemesini belirlemez. Keşif cümlesi de sonradan yazılmaz; yazar yalnızca kendi metninde yer alan cümleler arasından seçim yapar.

Yazar yeni bir belge yüklediğinde keşif sorularının yeniden yanıtlanması gerekir. Çünkü bütün değerlendirmelerin yayımlanacak son metne ait olması esastır.

Bu soruların kimler tarafından yanıtlandığı ve eserin keşif profilinin nasıl oluştuğu “Mahfil’in özellikleri ve açılma koşulları” başlığında anlatılır.

Değerlendirme süreci

1. Yayın Kurulu. Yayın Kurulu, yazının hangi bölümde değerlendirileceğine karar verir ve yazıya bir editör görevlendirir.
2. Editör. Editör yazıyı inceler ve şu kararlardan birini verir:
   • Kabul
   • Revizyon
   • Ret
   Revizyon istenmesi hâlinde yazı yazara geri gönderilir. Yazar gerekli değişiklikleri yaptıktan sonra metni yeniden gönderir.
3. Dil editörü. Dil editörü; yazının başlığını, özetini ve ana metnini dil, anlatım, yazım ve noktalama bakımından inceler. Gerekli düzeltmeleri yapar ve değerlendirmesini tamamlar.
4. Son kontrol ve yayın. Yazı son kez Yayın Kurulu tarafından incelenir. Yayına uygun bulunması hâlinde yayımlanır.

Sürecin temel kuralları

• Kimse kendi yazısını değerlendiremez. Bir kişi, yazarı olduğu metinde editör veya dil editörü olarak görev alamaz.
• Değerlendirmeler bağımsızdır. Editör, dil editörü ve Yayın Kurulu değerlendirmelerini birbirlerinin cevaplarını görmeden yapar.
• Her aşamanın tamamlanması zorunludur. Bir değerlendirme tamamlanmadan yazı bir sonraki aşamaya geçirilemez.
• Bütün işlemler kayıt altına alınır. Kimin, ne zaman ve hangi işlemi yaptığı sistem içinde kaydedilir. Bu kayıtlar yalnızca iç denetim amacıyla tutulur.

Sorumluluk

Yazıda yer alan görüşler yazarına aittir. Bir yazının yayımlanması, metinde yer alan bütün görüşlerin Müktesebat veya Mahfil tarafından benimsendiği anlamına gelmez.

Ayrıntılı sorumluluk açıklaması Künye sayfasında yer alır.

Müktesebat Dergisi’nin her sayısı belirli bir yayın dönemini kapsar. O dönemde yayımlanan yazılar arasındaki seçim; önceden tanımlanmış uygunluk koşulları, puanlama ölçütleri ve sayı oluşturma kuralları doğrultusunda sistem tarafından yürütülür.

Sistem, uygun yazıları otomatik olarak belirler, puanları hesaplar ve adayları sıralar. Yayın Kurulu ise yalnızca sistemin oluşturduğu aday havuzu ve tanımlanmış kurallar içinde işlem yapabilir. Koşulları karşılamayan bir yazı doğrudan dergiye eklenemez.

Aday havuzunun oluşturulması

Aday havuzu, Müktesebat ve Mahfil bünyesinde yayımlanan yazılardan sistem tarafından otomatik olarak oluşturulur.

Bir yazının aday havuzuna alınabilmesi için şu koşulların tamamını karşılaması gerekir:

• Yayımda olması
• Silinmemiş olması
• Arşivlenmemiş olması
• İlgili dergi sayısının yayın dönemi içinde yayımlanmış olması

Bu koşullardan herhangi birini karşılamayan yazı aday havuzuna alınmaz. Yayın Kurulu da uygunluk denetimini aşarak bir yazıyı doğrudan ekleyemez. Yazının değerlendirilebilmesi için öncelikle eksik koşulun sistem üzerinde giderilmesi gerekir.

Uygun bulunan adaylar bölümlerine göre otomatik olarak gruplanır ve her bölüm kendi içinde sıralanır. Sıralama deterministiktir; başka bir ifadeyle aynı veriler kullanıldığında her zaman aynı sonuç elde edilir.

Müktesebat yazıları sıralanırken şu veriler belirtilen sırayla dikkate alınır:

1. Okur endeksi
2. Beğeni sayısı
3. Yorum sayısı
4. Görüntülenme sayısı
5. Yayın tarihi

Mahfil eserlerinde ise öncelikle yeterli değerlendirme örneklemine sahip olan eserler belirlenir. Ardından sistemde tanımlanan okuma skoru uygulanır; bu skorun nasıl hesaplandığı Mahfil grubundaki “Günün, haftanın ve ayın öne çıkan eserleri nasıl belirlenir?” başlığında anlatılır.

Üç ayrı değerlendirme merceği

Aday havuzundaki her yazı, birbirinden bağımsız üç değerlendirme üzerinden puanlanır. Nihai öneri puanı bu üç sonucun sistem tarafından birleştirilmesiyle oluşur.

%35 — Okur merceği. Okur merceği, yazının kendi bölümü içindeki göreli konumunu ölçer. Hesaplanan değer, mevcut verinin güvenilirliğini gösteren katsayıyla birlikte değerlendirilir.

Bir bölümde yeterli okur verisi oluşmamışsa güvenilirlik katsayısı otomatik olarak düşürülür. Veri henüz anlamlı bir değerlendirme yapmaya elverişli değilse ilgili mercek “veri sınırlı” durumuna geçer.

Bu durumda yazı elenmez. Yalnızca yeterli veri bulunmayan okur değerlendirmesi toplam hesaplamaya dâhil edilmez.

%45 — Editoryal mercek. Editoryal değerlendirme üç ayrı rol tarafından bağımsız biçimde yapılır:

• Dil editörü
• Editör
• Yayın Kurulu

Her rol, kendisi için tanımlanan 5 ölçütü 0 ile 4 arasında puanlar. Üç değerlendirmenin sonucu sistem tarafından eşit ağırlıkla birleştirilir.

Ölçütler görev alanlarına göre ayrılmıştır:

• Dil editörü: Dil, anlatım ve okunabilirlik
• Editör: Metnin kuruluşu, niteliği ve yazınsal işçiliği
• Yayın Kurulu: Yayın değeri ve derginin genel yaklaşımına uygunluk

Aynı ölçüt farklı rollere tekrar sorulmaz. Değerlendirme yapan kişiler, diğer değerlendiricilerin puanlarını ve cevaplarını göremez. Böylece her puan bağımsız olarak sisteme girilir.

%20 — Sayı merceği. Sayı merceği, yazının yalnızca kendi niteliğini değil, hazırlanmakta olan derginin bütünü içindeki yerini değerlendirir.

Bu hesaplamada şu ölçütler dikkate alınır:

• Bölümler arasındaki denge
• Derginin toplam sayfa hacmi
• Aynı veya benzer konuların tekrarlanma oranı
• Yazının sayının genel kompozisyonuna katkısı

Tek başına yüksek puana sahip bir yazı, sayı içindeki bölüm kotası dolmuşsa, benzer bir konu daha önce seçilmişse veya sayfa sınırı aşılmışsa daha alt sırada kalabilir.

Öneri sırasının oluşturulması

Üç mercekten gelen sonuçlar sistem tarafından belirtilen oranlarla birleştirilir ve her bölüm için otomatik bir öneri sırası oluşturulur.

Bu sıra yalnızca yetkili Yayın Kurulu üyelerine gösterilir. Editörler ve dil editörleri toplam puanı, diğer rollerin değerlendirmelerini veya kullanılan ağırlıkların sonuç üzerindeki etkisini göremez.

Böylece her değerlendirici yalnızca kendi sorumluluk alanına ilişkin puanlama yapar.

Dergi sayısı; sistemin oluşturduğu uygun aday havuzu, bölüm dengeleri, sayfa sınırları ve kompozisyon kuralları içinde kesinleştirilir. Yayın Kurulu, sistem dışında bir yazı ekleyemez ve zorunlu koşulları devre dışı bırakamaz.

Editörler aday yazıları inceleyebilir, puanlayabilir ve değerlendirme notu bırakabilir; ancak sayının kompozisyonunu doğrudan değiştiremez.

Bir kişi, kendi yazısının bulunduğu değerlendirme ve karar sürecine katılamaz. Sistem, çıkar çatışması bulunan kullanıcıların ilgili yazı üzerindeki işlem yetkisini sınırlar.

Gizli Cevher

Her sayıya, okur verilerinde üst sıralara çıkmamış ancak editoryal değerlendirmede nitelikli bulunan en fazla 2 yazı, Gizli Cevher kapsamında eklenebilir.

Bu uygulama sınırsız veya serbest bir istisna değildir. Gizli Cevher olarak seçilecek yazının da aday havuzuna kabul edilmek için gereken bütün temel koşulları karşılaması gerekir.

Seçim sırasında gerekçe girilmesi zorunludur. İşlemi yapan kişi, işlem zamanı ve belirtilen gerekçe sistem tarafından kayıt altına alınır. Sayı başına tanımlanan üst sınır aşılamaz.

Bu uygulamayla, henüz geniş bir okur kitlesine ulaşmamış nitelikli yazıların yalnızca sayısal veriler nedeniyle değerlendirme dışında kalmasının önüne geçilir.

Sayının kilitlenmesi

Dergi sayısı tamamlandığında sistem üzerinden kilitlenir. Kilitleme işleminden sonra:

• Sayıya yeni yazı eklenemez.
• Mevcut yazılar çıkarılamaz.
• Yazıların sırası değiştirilemez.
• Sonradan oluşan beğeni, yorum ve görüntülenme verileri sayıyı etkilemez.
• Yayın döneminden sonra yayımlanan yazılar geriye dönük olarak aday havuzuna alınamaz.

Sayının oluşturulmasında kullanılan puanlar, veriler, değerlendirmeler ve işlem kayıtları kilitleme anındaki hâliyle saklanır. Böylece her sayının hangi veriler ve kurallar doğrultusunda oluşturulduğu sonradan denetlenebilir ve açıklanabilir.

Müktesebat ile Mahfil, okur davranışına ilişkin farklı verileri ölçer. Bu ayrım bilinçli olarak yapılmıştır.

Müktesebat’ta yalnızca sayısal etkileşim verileri tutulur: Bir yazının kaç kez görüntülendiği, kaç beğeni ve yorum aldığı kaydedilir. Yazının ne kadar süre okunduğu veya metinde hangi noktaya kadar ilerlendiği ölçülmez.

Mahfil’de ise bu verilere ek olarak okuma davranışı da ölçülür. Etkin okuma süresi ve metnin tamamlanma oranı, öne çıkan eserlerin belirlenmesinde kullanılan hesaplamaya dâhil edilir. Aşağıdaki açıklamalar yalnızca Mahfil’de yapılan ölçümlerle ilgilidir.

Mahfil’de neler ölçülür?

• Bir eserin sayfasında geçirilen etkin okuma süresi
• Okurun metinde ne kadar ilerlediği
• Beğeni ve yorum gibi açık kullanıcı etkileşimleri

Okuma süresi yalnızca sayfanın bulunduğu sekme ön plandayken ve kullanıcı sayfayla gerçekten etkileşim hâlindeyken hesaplanır. Sayfanın açık bırakıldığı ancak kullanılmadığı süre ölçüme dâhil edilmez.

Neler ölçülmez?

• Okunan eserler, okurun kimliğiyle ilişkilendirilerek kaydedilmez.
• İsim, kullanıcı kimliği veya kişiyi doğrudan belirlemeye yarayan bilgiler saklanmaz.
• Fare hareketleri, tuş vuruşları ve metin seçimleri kaydedilmez.
• Arka plandaki sekmelerde veya herhangi bir etkileşim olmadan geçen süre ölçülmez.
• Kullanıcının kendi cihazında tuttuğu notlar ve kaydettiği içerikler sunucuya gönderilmez.

Hangi veriler ne kadar süreyle saklanır?

Aynı okumanın birden fazla kez sayılmasını önlemek için ayırt edici bir teknik değere ihtiyaç duyulur. Bu değer veri tabanına olduğu gibi kaydedilmez. Sunucuda tutulan gizli bir anahtar kullanılarak tek yönlü biçimde özetlenir (hashlenir) ↗ ve yalnızca bu dönüştürülmüş değer saklanır.

Bu işlem geri döndürülemez; saklanan kayıttan kişinin kimliğine veya başlangıçtaki teknik değere ulaşılamaz.

Ham okuma kayıtları 60 gün sonra silinir. Bu süre, sistem yapılandırmasına bağlı olarak 30 ila 90 gün arasında değiştirilebilir. Ham kayıtlar silindikten sonra yalnızca günlük toplu istatistikler saklanır. Bu istatistikler herhangi bir kişiyle ilişkilendirilemez.

Kimlerin okumaları ölçüme dâhil edilmez?

Aşağıdaki trafik türleri okuma ölçümüne dâhil edilmez:

• Yönetim hesaplarından yapılan okumalar
• Arama motoru robotları
• Otomatik test ve teknik kontrol trafiği

Bu kural, sitede görev alan kişilerin kendi yazılarını öne çıkarmasını ve teknik trafiğin sonuçları etkilemesini önler.

Verilerin işlenmesine ilişkin hukuki çerçeve ve okur hakları hakkında ayrıntılı bilgi için Gizlilik ve KVKK ile Çerez Politikası sayfaları incelenebilir.

Müktesebat’ın ana sayfası tek bir içerik listesinden ibaret değildir; birbirinden bağımsız bölümlerden oluşur. Her bölümün kendine özgü bir doldurma kuralı vardır. Bazı bölümleri Yayın Kurulu belirler, bazıları yayın tarihine veya belirli ölçütlere göre otomatik olarak dolar, bazıları ise tarih ve saat sayaçlarıyla dönüşümlü biçimde gösterilir.

Ana sayfadaki bölümler yukarıdan aşağıya, aşağıdaki sırayla ve art arda oluşturulur. Bu nedenle bölümlerin sırası da hesabın bir parçasıdır.

Kural 1 — Rastgele seçim yapılmaz

Ana sayfadaki hiçbir bölümde rastgele seçim yapılmaz. Sayfa arka arkaya yenilendiğinde aynı sonuç görünür; aynı anda sayfaya bakan iki okur da aynı içeriklerle karşılaşır.

Sonucu yalnızca sisteme giren veriler belirler: Aynı girdi her zaman aynı çıktıyı üretir.

Dergi bölümü ilk bakışta bu kuralın dışında görünür. Bu bölümde bir karıştırma işlemi uygulanır; ancak işlem rastgele değildir. Karıştırma, aşağıda açıklanan sabit bir tohumla gerçekleştirilir ve aynı koşullarda her zaman aynı sıralamayı üretir.

Kural 2 — Aynı içerik ana sayfada iki kez gösterilmez

Ana sayfadaki bölümler doğrudan birbirleriyle haberleşmez. Bunun yerine, sayfada daha önce gösterilen içeriklerin kaydedildiği ortak bir defter kullanılır.

Bu defter, ilgili sayfa görüntüsünde gösterilen her içeriğin anahtarını tutan bir kümedir. Anahtar, içeriğin türü ile kimliğinin birleştirilmesiyle oluşturulur. Böylece bir yazı, video, podcast veya seçki başka bir içerik türüyle karışmaz.

Sistemde yedi anahtar türü bulunur:

• Yazı
• Medya
• Podcast
• Mahfil eseri
• Seçki
• Dosya, seri veya izlek
• Müzakere

Bölümlerin sırayla oluşturulmasının nedeni budur. Bir bölüm hazırlanırken kendisinden önceki bütün bölümlerde gösterilmiş içerikler bilinir. Bölüm, bu içerikleri kendi adayları arasından çıkarır; göstermeye karar verdiği içerikleri de deftere ekler.

İlk bölüm oluşturulurken defter boştur; sonraki her bölüm, kendisinden önce oluşturulan defterin tamamına bakar.

Eleme neden sorgu içinde yapılır? Bir bölümün en yeni dört kaydı göstermesi gerektiğini düşünelim. Bu işlem iki farklı biçimde yapılabilir:

1. Önce dört kayıt alınır, ardından daha önce gösterilmiş olanlar çıkarılır.
2. Daha önce gösterilmiş kayıtlar baştan kapsam dışında bırakılır ve kalanlar arasından dört kayıt alınır.

Sistem her zaman ikinci yöntemi kullanır. Çünkü ilk yöntemde içerik kaybı yaşanabilir: alınan dört kaydın üçü daha önce başka bölümlerde gösterilmişse ekranda yalnızca bir kart kalır. Oysa beşinci ve altıncı sıradaki kayıtlar gösterilmeye uygun olabilir. Bu nedenle eleme, içerikler veri tabanından alınmadan önce gerçekleştirilir.

Bir bölümün kendi sekmeleri neden bu kuralın dışındadır? Bir bölümün sekmeleri aynı alanın alternatif görünümleridir ve aynı anda gösterilmez. Örneğin “En Beğenilenler” sekmesi gerçekten en çok beğenilen içeriği göstermek zorundadır. Bir içerik komşu sekmede yer aldığı için atlanırsa sekmenin adı ile gösterdiği sonuç birbiriyle çelişir.

Bu nedenle ortak defter yalnızca farklı bölümler arasında kullanılır; aynı bölümün sekmeleri arasında kullanılmaz.

Kural 3 — Boş alanı doldurmak için kurallar gevşetilmez

Bir bölümde gösterilmeye uygun içerik bulunmuyorsa o bölüm ana sayfada hiç gösterilmez. Şu yöntemlere başvurulmaz:

• Boş çerçeve göstermek
• “Yakında” ifadesi yerleştirmek
• Belirlenmiş eşiği düşürmek
• Uygun olmayan bir içeriği boşluğu doldurmak amacıyla kullanmak

Bir bölümün görünmemesi sistemde arıza olduğu anlamına gelmez. Bu durum, o gün ilgili kurala uyan yeterli içerik bulunmadığını gösterir.

Kendiliğinden değişen bölümler nasıl çalışır?

Tahlil, Dergi ve Günün Kavramı her gün değişir; Vitrin günde8 kez (3 saatte bir), Hayreti Mucip ise her saat başı. Bu değişimlerin hiçbirini belirli bir saatte çalışan zamanlanmış bir görev gerçekleştirmez; sonuç doğrudan tarihten hesaplanır.

Sistemde sabit bir başlangıç günü bulunur. Bu tarihten bugüne kadar geçen İstanbul takvim günleri sayılır:

Başlangıçtan itibaren geçen süre henüz tam bir günü doldurmamışsa sayaç artmaz. Bu işlem matematikte aşağı yuvarlama ↗ olarak adlandırılır.

O gün hangi öğenin gösterileceği ise kalanlı bölme ↗ yöntemiyle belirlenir. Gün sayacı, havuzdaki öğe sayısına bölünür; elde edilen kalan, gösterilecek öğenin sırasını verir.

Sayısal örnek. Havuzda 30 öğe bulunduğunu ve gün sayacının 213 olduğunu düşünelim. 213 sayısı 30’a bölündüğünde 7 tam tur ve 3 kalan elde edilir. Sayma sıfırdan başladığı için kalan 3, havuzdaki dördüncü öğeye karşılık gelir; bu nedenle bugün dördüncü öğe gösterilir. Yarın kalan 4, sonraki gün kalan 5 olur. Otuz gün sonra sayaç yeniden aynı öğeye döner.

Otuz öğelik bir havuz 30 günde, on öğelik bir havuz ise 10 günde bir devreder. Sıradaki öğe daha önce başka bir ana sayfa bölümünde gösterilmişse Kural 2 uygulanır; bu öğe atlanarak havuzdaki bir sonraki uygun öğeye geçilir. Havuzun sonuna gelinmişse arama baştan devam eder.

Tazelik penceresi. Bazı havuzlardaki içerikler süresiz olarak dönüşümde kalmaz. Tahlil ve Vitrin bölümlerine eklenen bir öğe, havuza girdiği tarihten 3 takvim ayı sonra ana sayfadan çıkar. İçerik sistemden veya arşivinden silinmez; yalnızca ana sayfadaki dönüşümden çıkarılır.

1. Üst şerit ve BÖLÜMLER menüsü

Sayfanın en üstündeki ince şeritte solda günün tarihi, ortada Yayın Kurulunun hazırladığı duyuru, sağda ise sabit bağlantılar yer alır. Sabit bağlantılar şunlardır:

• Duyurular
• Bülten
• Yazar olmak istiyorum
• Giriş

Duyuru metni yönetim panelinden değiştirilir. Herhangi bir duyuru yazılmamışsa sistem varsayılan metni gösterir. Bu alanda herhangi bir sıralama veya hesaplama yapılmaz.

BÖLÜMLER menüsü, sitedeki gerçek bölüm kayıtlarından otomatik olarak oluşturulur. Elle yazılmış ve içerikten bağımsız sabit bir liste değildir. Yayına açık bölümler, sistemde tanımlanmış sıralarına göre dizilir.

Bir alt bölümün menüde gösterilebilmesi için iki koşulun birlikte karşılanması gerekir:

• Yayın Kurulu alt bölümü yayına açmış olmalıdır.
• Alt bölümde en az bir yayımlanmış yazı bulunmalıdır.

İçinde yayımlanmış yazı bulunmayan alt bölüm menüde gösterilmez. Menü masaüstünde imleç üzerine getirildiğinde, mobil cihazlarda ise dokunulduğunda açılır.

2. Mülahaza

Mülahaza bölümü, bir ana kart ile bu kartın yanında gösterilen en fazla üç destek kartından oluşur.

Destek kartları elle tek tek aranmaz. Sistem, yazılar arasında daha önce kurulmuş ilişkilerden adaylar çıkarır, bu adayları belirlenmiş kurallara göre sıralar ve Yayın Kuruluna bir taslak sunar. Yayın Kurulu hazırlanan taslağı inceler, gerektiğinde düzenler ve yayımlar.

Aday oluşturma işleminde rastgelelik yoktur. Aynı veriler ve aynı kurallar kullanıldığında her defasında aynı taslak elde edilir.

Adaylar nasıl belirlenir? Her yazının o anki hâline bağlı bir değerlendirme kaydı bulunur. Bu kayıt şu alanları birlikte kapsar: başlık, giriş metni, ana metin, bölüm ve alt bölüm, yazıyla ilişkilendirilmiş kavramlar, dosya veya seri bilgisi. Bu alanlardan herhangi biri değiştiğinde önceki değerlendirme kaydı eskimiş sayılır ve yeni adayların belirlenmesinde kullanılmaz.

Adaylar üç kaynaktan oluşturulur:

• Değerlendirme sırasında kurulmuş bağ. En güçlü aday kaynağıdır. İki yazı arasındaki ilişkinin türü de bu kayıtta tutulur.
• İnsan işareti. Yayın Kurulunun oluşturduğu Müzakere bağlantısıdır. Bir yazının “itiraz” rolünde gösterilmesini sağlayabilecek tek kaynak budur; benzerlik hesabından otomatik olarak itiraz ilişkisi üretilmez.
• Ortak taksonomi. Yalnızca daha temkinli roller için kullanılır: başka bakış, derinleştirme ve tamamlayıcı içerik. Ortak taksonomiden “itiraz” rolü oluşturulmaz.

İki yazının yalnızca aynı bölümde bulunması veya başlıklarında ortak bir kelimenin geçmesi, aralarında bağ kurulması için yeterli değildir. Sistem zorlama ilişki oluşturmaz.

Bir bağ hangi durumlarda kullanılamaz? Sistem, bir bağlantıyı destek kartına dönüştürmeden önce dört duruma bakar. Aşağıdakilerden biri bile geçerliyse bağlantı o işlemde kullanılmaz:

• Yazılardan biri yayından kaldırılmış, arşivlenmiş veya silinmiştir.
• Bağlantıyı oluşturan değerlendirme artık geçerli değildir.
• Değerlendirmenin dayandığı kural sürümü eskimiştir.
• Yazılardan birinin metni, bölümü veya kavramları bağlantı kurulduktan sonra değiştirilmiştir.

Destek kartları nasıl yerleştirilir? Her destek kartının kendi rol havuzu vardır:

Doldurma işlemi iki turda gerçekleştirilir. İlk turda yalnızca güçlü adaylar yerleştirilir; ikinci turda hâlâ boş olan kartlar için ortak taksonomiden gelen adaylara bakılır. İşlem tek turda yapılsaydı önceki bir kart, sonraki karta daha uygun olan güçlü bir adayı zayıf bir eşleşmeyle kullanabilirdi.

Uygun aday bulunamayan kart boş bırakılır; yerine ilgisiz bir içerik yerleştirilmez. Kartın neden boş kaldığı da oluşturulan taslakta kaydedilir.

Etiketler. Ana kartta etiket gösterilmez. Destek kartlarında yalnızca kart rafa yerleştirilirken kaydedilen kısa okur etiketi gösterilir; etiket tanımlanmamışsa etiket alanı basılmaz. Bir destek kartındaki içerik daha sonra yayından kaldırılır, arşivlenir veya silinirse kart gösterilmez.

Son 8 hafta içinde Mülahaza’da gösterilmiş bir içerik yeniden seçilemez. Bu kural hem adayların oluşturulması sırasında hem de raf kaydedilirken ayrı ayrı denetlenir.

Rafın yalnızca bir yayımdaki hâli bulunur. Raf değiştirildiğinde eski sürüm silinmez, arşivlenir; 8haftalık tekrar engeli de bu arşiv kayıtlarından hesaplanır. Yayımlama işlemi tek parça hâlinde gerçekleştirilir: işlem sırasında bir aksaklık oluşursa eski raf olduğu gibi gösterilmeye devam eder ve ana sayfada hiçbir zaman eksik veya yarım oluşturulmuş bir raf görünmez.

3. Yeni Yayımlananlar

Bu bölümde kullanılan tek sıralama ölçütü yayın tarihidir; en son yayımlanan yazı en üstte gösterilir. Görüntülenme, beğeni, yorum ve diğer puanlar sıralamayı etkilemez. Bölümde en fazla 7 yazı gösterilir.

İki yazının yayın zamanı birebir aynıysa sıra kimlik değerine göre belirlenir. Böylece sayfa yenilendiğinde yazıların sırası değişmez.

İki süzgeç uygulanır:

1. Yayın tarihi gelecekte olan yazılar, tarihleri gelene kadar listeye alınmaz.
2. Önceki ana sayfa bölümlerinde gösterilmiş yazılar çıkarılır ve yerlerine sıradaki uygun yazılar getirilir.

4. Koleksiyon

Koleksiyon bölümü birkaç seviyeden oluşur:

• Üstte içerik türü sekmeleri
• Bunların altında ilgili türdeki yayımlanmış grupların çipleri
• En altta seçili gruba ait yazı kartları

Sekmeler şunlardır:

• Koleksiyon: Yayın Kurulunun hazırladığı seçkiler
• Müzakere: Aynı konudaki karşıt görüşleri karşı karşıya getiren eşleşmeler
• Dosya: Aynı meseleyi çevreleyen yazı kümeleri
• Seri: Birbirini izleyen, sıralı yazılar

Bir sekmede en fazla 6 grup, bir grupta ise en fazla 4 kart gösterilir. Gruplar yayın tarihlerine göre sıralanır; rastgele sıralama yapılmaz.

Müzakere için ayrıca en az bir tez ve bir antitez bulunması gerekir. Önceki bölümlerde gösterilen içerikler çıkarıldıktan sonra taraflardan yalnızca biri kalmışsa ilgili müzakere ana sayfada gösterilmez; çünkü tek tarafı kalan bir eşleşme, karşılaştırma işlevini kaybeder.

İçerikler ana sayfa için kopyalanmaz; ana sayfadaki kartlar doğrudan gerçek içerik kayıtlarına bağlanır. İçinde gösterilebilir yazı kalmayan grup çip olarak, içinde gösterilebilir grup kalmayan tür ise sekme olarak gösterilmez.

5. Mahfil’den

Ana sayfadaki Mahfil’den şeridi, Mahfil içeriklerini dört farklı ölçüte göre getirir. Sekmeler on saniyede bir otomatik olarak değişir. İmleç şeridin üzerindeyse veya kullanıcının hareketi azaltma tercihi açıksa otomatik geçiş durur.

Sekmeler şu kurallarla doldurulur:

• Yeni Yayımlananlar: Yalnızca yayın tarihine göre en yeni Mahfil eserleri
• Öne Çıkanlar: Yayın Kurulunun oluşturduğu en yeni Mahfil seçkisindeki eserler, seçkide belirlenen sırayla
• En Beğenilenler: Beğeni sayısına göre
• Popüler: Okunma sayısına göre

Hiç okunmamış bir eser Popüler sekmesine alınmaz. Bu sekmelerin hiçbiri Mahfil’innitelikli okuma skorunu kullanmaz; sıralamalar yayın tarihine, Yayın Kurulunun seçkisine veya ham sayımlara dayanır.

Ana sayfa şeridinin gösterim koşulları daha sınırlıdır: Listeden çıkarılmış veya ileri bir tarihte yayımlanmak üzere planlanmış eserler hiçbir sekmede gösterilmez.

Yayın Kurulu bir eseri Popüler sekmesinin ilk sırasına sabitleyebilir. Ancak sabitlenen eserin de ilgili gösterim koşullarının tamamını karşılaması gerekir; koşullar karşılanmıyorsa sabitleme uygulanmaz. Mahfil bölümü kapalıysa bu şerit ana sayfada hiç gösterilmez.

6. Medya

Medya bölümünde video ve podcast olmak üzere iki sekme bulunur. Bu bölümdeki nihai seçim otomatik değildir: sistem yalnızca uygun aday havuzunu hazırlar, hangi kaydın ana kart, hangilerinin destek kartı olacağına Yayın Kurulu karar verir.

Bir sekmenin ana sayfada gösterilebilmesi için tam dört içerik seçilmiş olmalıdır: bir ana içerik ve üç destek içeriği. Ayrıca dört içeriğin de gösterim anında yayımda olması gerekir. Seçimler eksikse sekme taslak olarak kalır ve ana sayfada gösterilmez.

Bir kaydın video mu yoksa podcast mi olduğu başlığından tahmin edilmez; kaydın kendi kaynak bilgisinden okunur. Ana kart yayından kaldırılırsa ilk destek kartı ana karta dönüşür. Sekmedeki bütün içerikler kapsam dışı kalırsa sekme hiç gösterilmez.

7. Maziden Âtiye

Bu bölümde dört sekme bulunur ve her sekme farklı bir kurala göre doldurulur. Her sekmede 4 kart gösterilir.

• Denemeler: En çok görüntülenen yayımlanmış yazılar; görüntülenme sayısı eşitse daha yeni olan öne geçer.
• Medya: En yeni yayımlanmış video ve dış medya kayıtları
• Dosyalar: En yeni yayımlanmış seçkiler; dergi sayıları bu bölüme alınmaz.
• İzlekler: En yeni yayımlanmış izlekler

Bu bölümde kullanılan “en çok görüntülenen” ifadesi basit görüntülenme sayısına dayanır: bir sayfanın kaç kez açıldığı ölçülür, içeriğin nasıl veya ne kadar süreyle okunduğuna bakılmaz.

Bu sayaç, Mahfil’de kullanılan nitelikli okuma skorundan tamamen farklıdır. Biri sayfanın kaç kez açıldığını, diğeri içeriğin gerçekten okunup okunmadığını ölçer. Bu iki ölçümü aynı şey olarak değerlendirmek, ana sayfa işleyişiyle ilgili en yaygın yanılgılardan biridir.

8. Tahlil

Tahlil; kitap, dizi ve film gibi eserlerle ilgili değerlendirmeleri bir araya getirir. Ana sayfada her kategori kendi havuzu içinde günlük olarak döner: kitap kategorisi kendi havuzundan, dizi kategorisi kendi havuzundan o gün gösterilecek eseri belirler. Aynı gün içinde sayfa kaç kez açılırsa açılsın aynı eser gösterilir.

Kategoriler ekranda beş saniyede bir değişerek sırayla görünür. Bu yalnızca görsel bir geçiştir; her kategoride hangi eserin gösterileceği gün sayacına göre önceden belirlenmiştir.

Tazelik penceresi bu bölümde de uygulanır: bir eser havuza eklendikten 3 takvim ayı sonra ana sayfadan çıkar, ancak Tahlil arşivinde kalmaya devam eder.

9. Dergi

Ana sayfadaki Dergi bölümü her zaman son yayımlanmış sayıyı gösterir; Yayın Kurulu ana sayfa için ayrıca bir sayı seçmez. Yeni bir sayı yayımlandığı anda bölüm otomatik olarak bu sayıya geçer.

Son yayımlanan sayının içeriğinden her gün 3 yazı öne çıkarılır. Sıralama iki aşamada oluşturulur.

Sayı başına bir kez karıştırma. İçerikler, ilgili dergi sayısının kimliğinden türetilen sabit bir tohumla karıştırılır ve elde edilen sıra kalıcı olarak saklanır. Tohum sabit olduğu için karıştırma işlemi her çalıştırıldığında aynı sonucu üretir; sıralama rastgele görünse de tamamen tekrarlanabilirdir.

Günlük pencere. Sabit sıra 3’erli gruplara ayrılır ve gün sayacı bu gruplar arasında ilerler.

Bu bölümde gün sayacı, derginin yayımlandığı tarihten başlar. Son grupta 3’ten az içerik bulunursa eksik yerler sıranın başından tamamlanır; ancak aynı içerik aynı gün içinde iki kez gösterilmez.

10. Günün Kavramı

Yayın Kurulu, sitedeki kavramlar arasından bir havuz oluşturur ve her kavram için ana sayfada gösterilecek kısa açıklamayı yazar. Kavram havuzu gün sayacına göre dönüşümlü olarak gösterilir.

Ana sayfa açıklaması boş bırakılmışsa kavramın kendi tanımı kullanılır. Hem ana sayfa açıklaması hem de kavramın tanımı boşsa ilgili kavram dönüşüme alınmaz; sistem boş bir metin alanı göstermek yerine o kavramı atlar.

Kavramın altında, kavramla ilişkilendirilmiş en fazla 2 yazı gösterilir.

11. Vitrin

Vitrin, görsel sanat eserlerinden oluşturulan bir havuzdan 3 saatlik dilim sayacına göre belirlenir; gün içinde 8 kez değişir. Tazelik ve arşiv kuralları Tahlil ile aynıdır:

• 3 aylık tazelik penceresi bulunur.
• Süresi dolan eser havuzdan veya arşivden silinmez.
• Eser, Görsel Sanatlar arşivinde gösterilmeye devam eder.
• Yayın Kurulu süreyi yenileyerek eseri yeniden ana sayfaya alabilir.

Gösterilmeye uygun taze eser kalmamışsa bölüm ana sayfada hiç gösterilmez.

12. Hayreti Mucip

Hayreti Mucip, komşu bölümlerle aynı satırda yer alır; ancak diğerlerinden farklı olarak saatlik biçimde değişir. Aynı saat içinde bütün ziyaretçiler aynı kaydı görür ve sayfanın yenilenmesi gösterilen kaydı değiştirmez.

Türkiye’de 2016’dan beri yıl boyunca aynı saat dilimi kullanıldığı için saat sınırı mevsimsel saat değişikliklerinden etkilenmez.

Havuzdaki sıra sabittir; sıralamada önce eklenme zamanı, eşitlik durumunda ise kimlik dikkate alınır. Havuzda tek kayıt varsa sürekli aynı kayıt gösterilir. Havuzda hiç kayıt yoksa kart ana sayfada gösterilmez.

13. Bülten

Sayfanın altındaki bülten alanı bir içerik bölümü değil, abonelik formudur. Kullanıcı e-posta adresini yazdığında abonelik hemen başlatılmaz: girilen adrese bir doğrulama bağlantısı gönderilir ve abonelik yalnızca bu bağlantıya tıklandıktan sonra oluşturulur.

Böylece bir e-posta adresinin sahibinin bilgisi dışında bültene kaydedilmesi önlenir. Gönderilen her bültenin altında tek tıklamayla kullanılabilen abonelikten çıkış bağlantısı bulunur.

Özet

Tablodaki bütün saatler İstanbul saatidir. “Her gün saat 00.00’da” ifadesi, arka planda çalışan bir görevin o saatte devreye girdiği anlamına gelmez; sonuç doğrudan tarihten hesaplandığı için gün değiştiği anda gösterilecek içerik de kendiliğinden değişir.

Müktesebat’ta bir yazının gördüğü ilgiyi tek bir sayıya indiren ölçünün adı Okur Mührü’dür. Dergi adayları sıralanırken de aynı ölçü kullanılır.

Bu başlıkta yalnızca ölçünün kendisi ele alınır. Ana sayfadaki bölümlerin tek tek nasıl doldurulduğu “Ana sayfa nasıl oluşturulur?” başlığında anlatılır.

Okur Mührü nasıl hesaplanır?

Üç sinyal, taşıdıkları ağırlıkla birlikte toplanır:

• Görüntülenme (1 puan). Sayfanın açılması en zayıf sinyaldir.
• Beğeni (10 puan). Okurun beğeni düğmesine basması daha belirleyicidir.
• Yorum (20 puan). Yorum yazmak okurdan en çok emek isteyen, dolayısıyla en güçlü sinyaldir.

Gün sayısına bölündüğü için ölçü, toplam birikimi değil günlük ilgi yoğunluğunu gösterir.

Şüpheli sayılar

Sayıların olağan bir dağılım gösterip göstermediğine de bakılır. Üç durumda ilgili yazı Yayın Kuruluna işaretlenir:

• Beğeni oranı olağandışı yüksekse: görüntülenmenin beşte üçünden fazlası beğeniye dönmüşse ve beğeni sayısı yüksekse.
• Görüntülenme çok yüksekken hiç beğeni ve yorum yoksa.
• Görüntülenme çok azken beğeni beklenmedik biçimde yüksekse.

Bu işaretler hiçbir yazıyı kendiliğinden elemez; yalnızca ilgili yazıyı Yayın Kurulunun önüne getirir. Kararı insan verir.

Sayıları olağandışı göründüğü için bir yazıyı elemek, ölçüme hak ettiğinden fazla değer vermek olurdu.

Rozetler

Genç Kalem ve Çocuk Yazar rozetleri hesapla verilmez; Yayın Kurulu bu rozetleri yazar hesabına elle işaretler. Rozet tek tek yazılara değil yazarın kendisine tanımlandığı için, rozetli bir yazarın bütün yazılarında görünür.

Mahfil’in kendi ana sayfası (/mahfil), Müktesebat’ın ana sayfasından bağımsızdır ve farklı kurallarla oluşturulur. Sayfanın bütün bölümleri için geçerli üç temel kural vardır:

• Hiçbir bölüm içeriğini rastgele seçmez.
• Gösterilecek verisi bulunmayan bölüm sayfaya eklenmez.
• Boşluğu kapatmak için sahte veya ilgisiz içerik kullanılmaz. Gösterilebilecek hiçbir bölüm kalmamışsa sayfada durumu açıklayan kısa bir metin ile Keşfetve Arşiv bağlantıları yer alır.

Mahfil’deki bölümler, Müktesebat’takilerden farklı olarak, yönetim panelinden ayrı ayrı görünür veya gizli hâle getirilebilir. Bazı bölümler ayrıca kendilerine ait bir özellik anahtarına bağlıdır.

Bir bölümün ana sayfada gösterilebilmesi için hem yönetim panelindeki görünürlük ayarının hem de ilgili özellik anahtarının açık olması gerekir. Hangi bölümün hangi anahtara bağlı olduğu “Mahfil’in özellikleri ve açılma koşulları” başlığı altında açıklanır.

Üst şerit

Sayfanın en üstündeki geniş şerit iki farklı içerik türünü gösterebilir. Kullanılan etiket, içeriğin nasıl belirlendiğine göre değişir.

Yayın Kurulu bir slaydı elle seçmişse veya belirli eserleri günün okuması olarak işaretlemişse şeritte “Günün Okuması” etiketi görünür.

Herhangi bir seçim veya işaretleme yapılmamışsa sistem en yeni üç eseri gösterir. Bu durumda etiket “Öne Çıkan Okuma” olur.

En yeni eserlerden oluşan bu yedek gösterim hiçbir durumda “Günün Okuması” olarak adlandırılmaz. Böylece okur, karşısındaki eserin Yayın Kurulu tarafından özellikle seçilip seçilmediğini etikete bakarak anlayabilir.

Öne Çıkan Yazılar

Bu bölümde üç dönem bulunur: Bugün, Son 7 Gün ve Son 30 Gün.

Kartların hangi kurallarla belirlendiği “Günün, haftanın ve ayın öne çıkan eserleri nasıl belirlenir?” başlığı altında ayrıntılı olarak açıklanır. Seçim elle yapılmaz: her dönem kendi verileri ve eşikleri üzerinden ayrı ayrı hesaplanır, belirlenmiş koşulları karşılayan eser bulunmazsa ilgili dönem boş bırakılır.

Yeni Sesler

Yeni Sesler, Mahfil’de yeni tanınmaya başlayan yazarları okurla buluşturan bölümdür. Yazarların sıraya alınması tamamen Yayın Kurulunun yetkisindedir; sistem otomatik olarak aday üretmez.

Bir yazarın Yeni Sesler sırasına alınabilmesi için profilinin eksiksiz olması gerekir. Şu koşulların tamamı sağlanmalıdır:

• Profil fotoğrafı bulunmalıdır.
• Görünen adı tanımlanmış olmalıdır.
• Unvanı yazılmış olmalıdır.
• Biyografisi en az 40 karakterden oluşmalıdır.
• En az bir yayımlanmış Mahfil eseri bulunmalıdır.

Bir yazar Yeni Sesler kuyruğuna yalnızca bir kez alınabilir; daha önce bu bölümde gösterilmiş bir yazar yeniden sıraya eklenemez.

Bantta aynı anda 3 yazar gösterilir ve her kayıt en az 3 gün boyunca rafta kalır. Kapasite doluyken yeni bir kayıt eklenirse:

• En eski kayıt 3 günlük süresini tamamlamışsa raftan çıkar ve yeni kayıt gösterilir.
• En eski kayıt henüz süresini doldurmamışsa yeni kayıt sırada bekler.

Böylece arka arkaya yapılan eklemeler nedeniyle hiçbir yazar kısa süre içinde ekrandan çıkarılmaz.

Eser Kataloğu

Mahfil’de bulunan her eser türü için ayrı bir sekme oluşturulur: deneme, öykü, şiir gibi. Her sekmede ilgili türün en yeni dört eseri gösterilir.

Sekmenin yanında yer alan sayı, ana sayfada gösterilen dört eserin sayısını değil, o türde yayımlanmış eserlerin toplam sayısını bildirir.

Aynı görünen ada sahip bölümler tek bir sekmede birleştirilir. Ana sayfada en fazla sekiz tür sekmesi gösterilir.

Popüler Keşifler

Bu bölüm üç sekmeden oluşur ve üçü de doğrudan ham sayımlara göre sıralanır:

• En Beğenilen: Beğeni sayısı
• En Çok Okunan: Okunma sayısı
• En Çok Tartışılan: Onaylanmış yorum sayısı

Bu hesaplamalarda güven düzeltmesi, ağırlıklandırma, yıldız sistemi veya ek puanlama kullanılmaz; kaydetme verileri de sıralamaya dâhil edilmez.

Bu üç sekmenin, nitelikli okuma skoruyla ilgisi yoktur. En Çok Okunan, bir eserin kaç kez açıldığını ölçer; Bugün Öne Çıkan ise eserin nasıl okunduğunu değerlendirir.

Bu nedenle aynı eser bir listede ilk sırada bulunurken diğer listede hiç yer almayabilir. Bu durum bir tutarsızlık değildir; iki bölüm farklı sorulara cevap verir.

Şimdi Dinle

Şimdi Dinle, seslendirilmiş eserlerin gösterildiği şerittir. Aynı anda 4 kayıt görünür.

İçerikler otomatik olarak seçilmez. Bu bölüm, Yeni Sesler ile aynı kuyruk sistemine göre çalışır: kayıtları Yayın Kurulu sıraya alır, her kayıt en az 3 gün boyunca rafta kalır ve kapasite dolduğunda yeni kayıtlar sırada bekler.

Bir kaydın bu şeritte gösterilebilmesi için şu koşulların tamamını karşılaması gerekir:

• Ses kaydı yayımlanmış olmalıdır.
• Ses işleme süreci tamamlanmış olmalıdır.
• Sesin bağlı olduğu eser hâlâ yayımda bulunmalıdır.

Bu koşullardan biri ortadan kalkarsa kayıt şeritte gösterilmez.

Temalar

Ana sayfada yalnızca etkin durumdaki ve içinde en az bir yayımlanmış eser bulunan temalar gösterilir. Temalar önce eser sayılarına göre sıralanır; eser sayıları eşitse alfabetik sıra uygulanır. Varsayılan olarak en fazla yedi tema gösterilir.

Bir temaya tıklandığında kullanıcı, Arşiv sayfasının o temaya göre süzülmüş görünümüne yönlendirilir.

Arşiv Rafları

Ana sayfada en fazla üç arşiv rafı gösterilir. Her raf türünün kendi gösterim koşulları vardır.

Dizi rafı. Bir dizinin ana sayfada gösterilebilmesi için en az iki yayımlanmış eserden oluşması ve bütün eserlerin aynı yazara ait olması gerekir. İki farklı yazarın eserleri tek bir dizi olarak sunulmaz.

Dosya rafı. Bir dosyanın gösterilebilmesi için tek bir yayımlanmış eser bulunması yeterlidir.

Seçki rafı. Seçki rafı yalnızca ilgili seçki özelliği açık olduğunda gösterilir.

Yazarın Masası

Bu bölümde yayımlanmış Yazarın Masası vakalarının en yenileri gösterilir. Ana sayfada en fazla üç kart yer alır. Her kartta eserin adı, yazarın adı ve yayımlanmış öğe sayısı bulunur.

Yayımlanmış vaka sayısı üçten fazlaysa bütün kayıtlara ulaşmayı sağlayan ek bir bağlantı gösterilir. Yazarın Masası’nın ne olduğu ve nasıl işlediği “Mahfil’in özellikleri ve açılma koşulları” başlığında ayrıntılı olarak açıklanır.

Mahfil tek parça hâlinde çalışan bir bölüm değildir; birbirinden bağımsız olarak açılıp kapatılabilen özelliklerden oluşur. Bu özelliklerin tamamını kapsayan bir ana anahtar bulunur.

• Ana anahtar kapalıysa Mahfil’in tamamı siteden gizlenir.
• Ana anahtar açıksa her özellik, kendi anahtarı üzerinden ayrıca açılıp kapatılabilir.

Bütün özellik anahtarları başlangıçta kapalıdır; her özelliğin açılması ayrıca karar verilmesini gerektirir. Yapılan her açma ve kapama işlemi, işlemi yapan kişi ve işlem zamanı ile birlikte kayıt altına alınır. İşlem kaydı oluşturulamazsa ayar değişikliği de uygulanmaz ve önceki duruma geri dönülür.

Yazarın Masası

Yazarın Masası, bir eserin ortaya çıkış sürecini okura açan bölümdür. Bu bölümde eserin oluşum hikâyesi, ilk taslak, yazım tarihi ve yeri, kelimelerin hikâyesi, sürümler arasındaki değişiklikler, sesli anlatım, fotoğraf veya belge ve yazarın kişisel notları yer alabilir.

Yazarın Masası’na doğrudan başvuru yapılamaz; süreç yalnızca Yayın Kurulunun davetiyle başlar.

Adaylar sabit bir listede tutulmaz; aday listesi her görüntülendiğinde güncel verilere göre yeniden hesaplanır. Listeye yalnızca yakın dönemde yayımlanmış ve en az 5 farklı okura ulaşmış eserler alınır.

Yazarın davete cevap vermek için 14 günü vardır. Daveti kabul ederse Yazarın Masası içeriğini hazırlaması için kendisine 30 gün süre tanınır. Süre dolduğunda vaka kendiliğinden kapanır; Yayın Kurulu gerekçe belirterek süreyi uzatabilir.

Yazar hazırladığı öğeleri editöre gönderir. Editör her öğe için iki karardan birini verir: kabul veya gerekçeli düzeltme talebi. Düzeltme istenmesi hâlinde vaka yeniden yazara gönderilir.

Bir vakanın yayımlanabilmesi için en az 2 öğesinin kabul edilmiş olması gerekir. Tek öğeyle yayımlama yapılmak istenirse bunun ayrıca ve açık biçimde gerekçelendirilmesi gerekir. Nihai yayımlama kararı yalnızca Yayın Kuruluna aittir.

Okur tarafında yalnızca yayımlanmış vakalar görünür. Gösterilen içerik, yayımlandığı andaki dondurulmuş sürümdür: yazar daha sonra kendi taslağını değiştirse bile okurun gördüğü yayımlanmış içerik değişmez. Davet, adaylık, taslak hazırlama ve inceleme sürecindeki yazışmalar okura gösterilmez.

Seslendirme — Yazar Sesi

Yazar Sesi, yazarın kendi eserini kendi sesiyle okumasıdır. Her eser için ses yükleme özelliği başlangıçta kilitlidir; kilit iki aşamalı bir süreçle açılır.

Birinci aşama: otomatik uygunluk denetimi. Düzenli çalışan sistem taraması, belirlenmiş puan eşiğini geçen ve yeterli sayıda farklı okura ulaşan eserleri uygun olarak işaretler ve yazara panel üzerinden bildirim gönderir.

İkinci aşama: Yayın Kurulu kararı. Bir eserin uygun olarak işaretlenmesi, ses yükleme alanını kendiliğinden açmaz. Yükleme özelliği yalnızca Yayın Kurulu “Aç” kararı verdiğinde etkinleşir; bu nedenle yüksek puan tek başına yazara seslendirme hakkı vermez.

Burada kullanılan puan, Bugün Öne Çıkan hesabında kullanılan puanla aynı değildir. İki hesap birbirinden tamamen bağımsızdır; bir hesapta yüksek sonuç alan bir eserin diğerinde de yüksek sonuç alması gerekmez. Sistemde bütün değerlendirmeleri temsil eden tek bir “Mahfil puanı” bulunmaz.

Yükleme ve işleme süreci. Yazarın yükleme sırasında, ham ses kaydının yedi gün saklandıktan sonra silineceğini açıkça onaylaması gerekir. Onay kutusu önceden işaretli olarak gelmez; yazar onay vermeden dosya yüklenemez.

Yüklenen dosya önce teknik olarak denetlenir. Dosyanın bildirilen biçime uygun olduğu doğrulandıktan sonra ses tek bir teknik standarda dönüştürülür, ses seviyesi dengelenir, dosyada bulunan bütün üstveriler temizlenir ve işlenmiş kayıt editoryal onaya gönderilir.

Kayıt onaylanırsa yayımlanır; reddedilirse ham kayıt derhâl silinir. Ham dosya, sonucu ne olursa olsun, yüklenmesinden en geç yedi gün sonra sistemden kaldırılır.

Okur, seslendirmeyi eserin kendi sayfasındaki oynatıcıdan dinleyebilir. Yayımlanmış bütün seslendirmeler ayrıca Sesler sayfasında bir araya getirilir.

Bir eserde seslendirme bulunmuyorsa ses alanı tamamen kaldırılmaz: kart yerinde kalır ve özelliğin ilgili eser için henüz etkin olmadığı belirtilir. Böylece bütün eserlerin okuma sayfası aynı düzeni korur.

Yazar Sesi, Müktesebat’ın podcast sisteminden farklıdır; her ses kaydı yalnızca tek bir esere bağlıdır.

Okur araçları

Mahfil’de dört temel okur aracı bulunur:

• Cihaza Kaydet
• Parçayı Yanına Al
• Mahfil İmzası — eserin künyesini düz metin olarak kopyalamayı veya indirmeyi sağlar.
• Kenar Defteri — okurun isteğe bağlı olarak seçtiği bir pasajla birlikte kişisel not tutmasına imkân verir.

Bu dört aracın ortak özelliği, bütün verilerin yalnızca kullanıcının kendi cihazında saklanmasıdır:

• Veriler sunucuya gönderilmez.
• Kullanmak için hesap gerekmez.
• Başka kullanıcılar tarafından görülemez.

Aynı özellik anahtarı, Mahfil okuma sayfasındaki beğeni ve yorum alanlarını da açar.

Yaratıcı araçlar

Mahfil’de üç yaratıcı araç bulunur. Üçü de doğrudan tarayıcıda çalışır ve sunucuda herhangi bir kayıt oluşturmaz.

Alıntı Kartı. Okurun seçtiği bölümden paylaşılabilir bir görsel kart üretir ve yayımlanmış bütün Mahfil eserlerinde kullanılabilir. Düzyazıda en fazla 400 karakter, şiirde en fazla altı dize kullanılabilir.

Palimpsest. Okurun seçtiği metindeki bazı kelimeleri çıkararak yeni bir varyasyon oluşturmasını sağlar. Ortaya çıkan sonuç yalnızca kullanıcının cihazında kalır.

Cep Mahfili. Eseri tek bir A4 kâğıda, katlandığında sekiz sayfalık küçük bir kitapçık oluşturacak biçimde yerleştirir ve yazdırmaya hazırlar.

Her aracın yanında “Bu nedir?” bağlantısıyla açılan kısa bir tanıtım ve örnek bulunur.

Yankılar

Yankılar, okurun bir eserden seçtiği bölüme doğrudan kısa bir not bırakmasını sağlayan özelliktir. Seçilen metin en fazla 300, bırakılan not en fazla 500 karakter olabilir.

Yankılar moderasyona tabidir: yeni gönderilen bir yankı önce beklemede durumuna alınır, yalnızca onaylanan yankılar okuma sayfasında gösterilir. Yayın Kurulu hesapları ve otomatik programlar yankı bırakamaz.

Eserin metni daha sonra değiştirilirse yankının ilişkilendirildiği pasaj ortadan kalkabilir. Bu durumda sistem, yankıyı yalnızca kesin veya çok yakın bir eşleşme bulunursa yeni metne yeniden bağlar. Eşleşmenin güvenilir olmadığı durumlarda notun konumu değişmiş kabul edilir ve yankı yanlış bir pasaja iliştirilmez.

Sessiz Birliktelik

Sessiz Birliktelik, aynı eseri o anda yaklaşık kaç kişinin okuduğunu gösteren anonim bir sayaçtır. Okura yalnızca yaklaşık bir sayı gösterilir; hiçbir alanda isim, e-posta adresi, IP adresi veya kullanıcı kimliği gibi bilgiler yer almaz.

Okur sekmeyi kapattığında ilgili kayıt kısa süre içinde sayaçtan düşer. Sessiz Birliktelik verisi herhangi bir ödül, sıralama veya skor hesabında kullanılmaz.

Okuma Modu

Yazı boyutu, gece modu ve satır aralığı tercihleri kullanıcının tarayıcısında saklanır. Okuma Modu tercihi ise yalnızca mevcut oturum boyunca geçerlidir.

Okuma Modu açıldığında sayfadaki metin dışındaki bütün alanlar gizlenir: üst bölüm, altbilgi, alt menü, Yazarın Masası, yorumlar ve yönlendirme bağlantıları. Ekranda yalnızca eserin metni kalır; okur, sayfada sabit duran şerit üzerinden Okuma Modu’ndan çıkabilir.

Bu özelliğin ayrı bir anahtarı yoktur; Mahfil açık olduğu sürece bütün okuma sayfalarında kullanılabilir.

Keşfet, Arşiv ve derlemeler

Keşfet, ne okuyacağına henüz karar vermemiş okur için üç farklı giriş sunar. Bu girişlerin ayrıntıları kendi başlığı altında açıklanır.

Arşiv ise bir keşif alanından çok tarama yüzeyidir. Yayımlanmış bütün Mahfil eserleri arama, bölüm süzgeci, tema süzgeci, dönem süzgeci ve sıralama seçenekleriyle incelenebilir. Her sayfada yirmi eser gösterilir.

Kullanılan bütün süzgeçler adres çubuğunda tutulur. Böylece sayfanın bağlantısı kopyalandığında, bağlantıyı açan kişi aynı süzgeçlerle oluşturulmuş listeyi birebir görür.

Dizi, dosya ve seçki sayfaları ayrı bir özellik anahtarına bağlıdır. Bu anahtar kapalıysa ilgili sayfalar ve bağlantılar sitede hiç yer almaz.

Okuma ölçümü

Mahfil’de okuma davranışının ölçülmesi ayrı bir özellik anahtarına bağlıdır. Bu anahtar kapalıyken:

• Öne çıkan eser listeleri sonuç üretmez.
• Seslendirme uygunluk taraması boş kalır.

Bu durum sistem arızası değildir; okuma ölçümünün kapatılmasının doğal sonucudur.

Ham okuma kayıtlarının saklanma süresi yönetim panelinden belirlenir; güncel saklama süresi 60 gündür. Hangi verilerin ölçüldüğü, hangilerinin ölçülmediği ve verilerin nasıl korunduğu “Müktesebat ve Mahfil’de okur verileri nasıl ölçülür?” başlığında ayrıntılı biçimde açıklanır.

Yazar için: Mahfil’e gönderim adımları

Mahfil’e eser göndermek, Müktesebat’a yazı göndermekten daha ayrıntılı bir süreçtir. Bunun nedeni, eserin okura daha doğru biçimde sunulabilmesi için yazardan ek bilgiler istenmesidir. Yazar sırasıyla şu bilgileri verir:

• En fazla üç tema
• Eserin bir diziye ait olup olmadığı
• Daha önce yayımlanıp yayımlanmadığı
• Beş keşif sorusunun cevapları
• Metnin içinden seçilmiş en fazla üç keşif cümlesi

Uygun tema bulunmuyorsa yazar bu durumu işaretler ve temayı editör belirler.

Keşif soruları. Keşif soruları bir puanlama yöntemi değildir ve eserin kabul edilip edilmemesini belirlemez. Yazarın cevapları editöre gösterilmez. Aynı beş soru yazar, editör, dil editörü ve Yayın Kurulu tarafından birbirinden bağımsız biçimde yanıtlanır; dört değerlendirmenin birleşmesiyle eserin keşif profili oluşturulur.

Keşif cümleleri. Keşif cümlesi sistem tarafından üretilmez ve yazar tarafından forma ayrıca yazılmaz. Yazar, cümleyi yalnızca eserin kendi metni içinden seçebilir; metinde uygun bir cümle bulunmuyorsa bu durum ayrıca işaretlenir.

Mahfil ana sayfasında şu üç kart yer alır:

• Bugün Öne Çıkan
• Son 7 Günde Öne Çıkan
• Son 30 Günde Öne Çıkan

Bu eserler elle seçilmez. Her dönem, kendi zaman aralığı ve verileri üzerinden ayrı ayrı hesaplanır.

Temel ilke

Mahfil vitrini, yalnızca en çok açılan eseri değil, gerekli okur eşiğini aştıktan sonra en nitelikli okuma davranışını oluşturan eseri öne çıkarır.

Görüntülenme sayısı tek başına bir esere puan kazandırmaz. Dolayısıyla bir eserin çok sayıda kişi tarafından açılmış olması, öne çıkarılması için yeterli değildir.

Dönemler nasıl belirlenir?

Üç dönem de İstanbul saatine göre belirlenen takvim aralıklarına dayanır:

• Bugün: İçinde bulunulan günün saat 00.00’ından itibaren geçen süre
• Son 7 gün: Bugün dâhil geriye doğru sayılan yedi takvim günü
• Son 30 gün: Bugün dâhil geriye doğru sayılan otuz takvim günü

Kayan bir “son 24 saat” hesabı kullanılmaz. Böylece aynı anda sayfaya bakan iki okur aynı sonuçla karşılaşır.

Her dönem birbirinden bağımsız olarak hesaplanır. Aynı eser hem günün hem haftanın hem de ayın öne çıkan eseri olabilir. Böyle bir durumda ikinci sıradaki eser yapay biçimde “haftanın” veya “ayın” öne çıkanı ilan edilmez; aynı eser, tek bir kart üzerinde birden fazla rozetle gösterilir.

Ölçüm okur başına yapılır

Bütün ölçümler tekil okur düzeyinde gerçekleştirilir. Aynı kişi bir eseri beş kez açsa bile hesaplamada yalnızca bir okur olarak değerlendirilir. Sayfayı yenilemek, sekmeyi kapatıp yeniden açmak veya aynı eseri tekrar okumak okur sayısını artırmaz.

Her okur için dört ayrı ölçüm yapılır.

1. Anlamlı okuma. Bir okumanın anlamlı sayılabilmesi için okurun tek bir oturum içinde iki koşulu birlikte karşılaması gerekir: belirlenen süre boyunca etkin kalması ve metnin en az %60’ını görmesi. Süre eşiği eserin uzunluğuna göre değişir ve 20 ile 180 saniye arasında belirlenir. Farklı oturumlardan kalan kısa okuma parçaları birleştirilerek sonradan “anlamlı okuma” oluşturulmaz.

2. Tamamlanma. Okurun metinde ulaştığı en ileri noktayı gösterir; her okurun eriştiği en yüksek tamamlanma oranı hesaplamaya alınır.

3. Etkin süre. Okurun en iyi tek oturumundaki etkin okuma süresinin, eserin kendi hedef okuma süresine oranıdır. Hedef süre eserin uzunluğuna göre hesaplanır ve 60 ile 900 saniye arasında sınırlandırılır. Farklı oturumların süreleri birbirine eklenmez; aksi hâlde bir eseri defalarca açmak, gerçek okuma niteliğinden bağımsız olarak süreyi artırabilirdi. Sekmenin arka planda kaldığı veya okurun sayfayla etkileşim kurmadığı süreler ölçüme dâhil edilmez.

4. Beğeni. Yalnızca ilgili dönem içinde eseri okumuş kişilerin beğenileri hesaba katılır; eseri o dönemde okumamış kişilerden gelen beğeniler değerlendirmeye alınmaz.

Yönetim hesaplarının, arama motoru robotlarının ve otomatik doğrulama trafiğinin okumaları hiçbir ölçüme dâhil edilmez.

Puan nasıl hesaplanır?

Dört ölçüm şu ağırlıklarla birleştirilir:

• %45 — Anlamlı okuyan okur oranı
• %25 — Okur başına ortalama tamamlanma
• %25 — Okur başına ortalama etkin süre oranı
• %5 — Beğenen okur oranı

Toplam okur sayısı bu dört puan kaleminden hiçbirinin doğrudan parçası değildir. Okur sayısı yalnızca üç yerde kullanılır:

• Adaylık için gereken asgari okur eşiğinde
• Küçük örneklemler için uygulanan güven düzeltmesinde
• Puanların eşit olması durumunda sıralamayı belirlerken

Küçük örneklem düzeltmesi

Üç okurun üçünün de eseri anlamlı biçimde okuduğunu düşünelim; ham oran %100 olur. Yetmiş okurun kırkının anlamlı okuduğu başka bir eserde ise oran yaklaşık %57’dir. Yalnızca ham oranlara bakıldığında üç okurlu eser öne geçer. Ancak bu sonucun dayandığı veri, yetmiş okurlu esere kıyasla çok daha sınırlıdır.

Bu nedenle anlamlı okuma ve beğeni oranlarına, örneklem küçüldükçe sonucu aşağı çeken bir güven düzeltmesi ↗ uygulanır: Wilson alt sınırı ↗. Hesap tek yönlüdür ve z = 1,96 katsayısını kullanır.

Bu düzeltme yalnızca iki sonuçlu, yani binom ↗ ölçümlere uygulanır: okur eseri anlamlı biçimde okumuştur veya okumamıştır; okur eseri beğenmiştir veya beğenmemiştir.

Tamamlanma ve etkin süre ise ikili sonuçlar değil, sürekli değerlerdir. Yüzde veya oran biçiminde ölçüldükleri için aynı düzeltme bu iki kaleme uygulanamaz; bunlar okur başına ham ortalamalarıyla hesaplamada yer alır.

Bu yöntemin önemli bir sonucu vardır: az okurlu bir eser, çok okurlu bir eseri geçebilir. Bu durum bir hesaplama hatası değildir; sistemin yalnızca erişimi değil, okumanın niteliğini ölçmesinin doğal sonucudur. Küçük örneklemlerin etkisi ise aşağıdaki adaylık eşikleriyle sınırlandırılır.

Bu hesaplamada Bayesçi ↗ bir yöntem de kullanılabilirdi. Ancak güvenilir bir platform ortalaması oluşturacak kadar veri henüz birikmediği için şu anda bu yöntem kullanılmamaktadır.

Alternatif modeller arka planda hesaplanarak karşılaştırma amacıyla saklanır. Yeterli veri oluştuğunda yöntemler karşılaştırılır; kullanılan model değiştirilirse bu sayfadaki açıklama da güncellenir.

Adaylık eşikleri ve boş kalan dönemler

Bir eserin herhangi bir dönemin öne çıkan eseri olabilmesi için iki koşulu birlikte karşılaması gerekir.

Asgari okur sayısı.

• Bugün: En az 10 farklı okur
• Son 7 gün: En az 15 farklı okur
• Son 30 gün: En az 20 farklı okur

Asgari anlamlı okuma. İlgili dönemde en az 1 kişinin eseri anlamlı biçimde okumuş olması gerekir. Bir eser çok sayıda kişiye ulaşmış olsa bile hiç kimse tarafından gerçekten okunmamışsa öne çıkan eser olarak belirlenemez.

Bu eşikler istatistiksel bir zorunluluk değil, yayın politikası kapsamında belirlenmiş kararlardır. Her dönemde öne çıkacak bir eserin en az kaç farklı okura ulaşması gerektiğini tanımlar.

Hiçbir eser gerekli eşikleri karşılamazsa ilgili dönem boş kalır. Kartı doldurmak amacıyla eşikler düşürülmez ve uygun olmayan bir eser seçilmez. Bir kartın görünmemesi sistemde arıza olduğu anlamına gelmez; ilgili dönemde yeterli okuma verisinin oluşmadığını gösterir.

Beraberlik nasıl çözülür?

İki veya daha fazla eserin puanı eşitse sırasıyla şu ölçütlere bakılır:

1. Daha fazla tekil okura ulaşmış olması
2. Daha fazla anlamlı okuyan okura sahip olması
3. Bağlantı adının alfabetik sırası

Bu sıra sabittir; aynı veriler kullanıldığında her zaman aynı sonuç elde edilir.

Yayın Kurulu seçimi

Yayın Kurulu, otomatik dönem hesabını devre dışı bırakarak haftalık bir seçki yayımlayabilir. Bu durumda kartlar “Editörün Seçimi” başlığıyla gösterilir ve seçilen eserlerin hiçbirine günün, haftanın veya ayın öne çıkan eseri unvanı verilmez.

Elle oluşturulan seçki, otomatik dönem hesabının sonucu gibi sunulmaz; iki seçim biçimi birbirinden açıkça ayrılır.

Hangi veriler saklanır?

Okuma ölçümünde kişisel bilgiler saklanmaz. Ziyaretçileri birbirinden ayırt etmek amacıyla kullanılan teknik değerler, tek yönlü olarak dönüştürülmüş biçimde kaydedilir ve belirlenen saklama süresinin sonunda silinir.

Verilerin işlenmesi, saklanması ve okur hakları hakkında ayrıntılı bilgi için Gizlilik ve KVKK ile Çerez Politikası sayfaları incelenebilir.

Mahfil’de Keşfet sayfası, ne okuyacağına henüz karar vermemiş okur için üç ayrı yöntem sunar. Üçü farklı biçimde çalışır ve hiçbiri popülerlik listesi değildir.

Bir duygudan gir

Okur 5 duygudan birini seçer (içimi sakinleştirsin · beni düşündürsün · yalnızlığıma eşlik etsin · umut versin · biraz sarsılsın). Vakit (4 bant) ve biçim süzgeçleri isteğe bağlıdır.

Bir eserin bu havuza girebilmesi için keşif profilinin tamamlanmış olması gerekir. Profil; yazar, editör, dil editörü ve Yayın Kurulunun birbirinden habersiz verdiği cevaplardan oluşur.

Dördü de aynı soruları yanıtlar ve kimse diğerinin cevabını görmez. Cevaplar birleştiğinde eserin ne tür bir okuma sunduğu belirlenir. Dört cevap tamamlanmadan profil oluşmaz; profil oluşmadan eser ne Keşfet’te yer alır ne de yayımlanabilir.

Bir etiketin profile girebilmesi için çoğunluğun onu işaretlemiş olması gerekir: dört değerlendiriciden en az üçü. Yoğunluk ve ağırlık gibi sıralı cevaplarda ise ortadaki değer alınır; eşit bölünme olduğunda daha ihtiyatlı olan tarafa geçilir.

Seçim yapıldığında üç kart görüntülenir. Her kartın ayrı bir işlevi vardır:

• Sana en yakın — seçilen duyguya en doğrudan karşılık veren eser.
• Başka bir açı — aynı duyguya farklı bir biçimden yaklaşan eser. Deneme seçilmişse öykü, öykü seçilmişse deneme gibi.
• Beklenmedik karşılaşma — arşivde daha seyrek karşılaşılan bir eser.

Kartların altındaki gerekçe cümleleri sabit şablonlardan üretilir ve sayı, oran ya da rol adı içermez. Hangi rolün eseri nasıl işaretlediği okura bildirilmez; değerlendirmenin ayrıntısı yönetim tarafında kalır.

Vakit ve biçim süzgeçleri kesin uygulanır: uygun eser yoksa liste gevşetilerek doldurulmaz, daha az sonuç gösterilir.

Üç kartın üçü de her zaman dolmayabilir. Seçilen duyguda yeterli çeşitlilik yoksa iki, hatta bir kart görüntülenir. Bu durum bir arıza değildir; arşivin o andaki gerçek durumunu yansıtır.

Bir cümleden gir

Bu yöntemde başlık ve yazar adı gizlidir; yalnız eserin kendi metninden alınmış bir cümle görünür.

Cümleyi sistem üretmez, yazar da doğrudan yazmaz. Yazar kendi metninden aday cümleler seçer, editör bunları gözden geçirir, nihai cümleyi dil editörü belirler. Cümlenin yayımlanan metinde birebir geçmesi zorunludur; geçmiyorsa gösterilmez.

Beni şaşırt

Üç modu vardır:

• Rastlantı — yayımlanmış bütün Mahfil eserleri arasından seçim yapar.
• Derinden — önce 180 günden eski eserlere bakar; yeterli aday yoksa sırayla 120 ve 90 güne iner. 90 günün altına inmez. Bu alt sınır, derinlik ölçütünün yakın tarihli yazıları kapsamaması içindir.
• Kaçanlar — en az 30 gün önce yayımlanmış ve okunma bakımından alt %30 dilimde kalan eserler. Yeni eserler bu kapsamın dışında tutulur; bir yazının kaçmış sayılabilmesi için önce görülme fırsatı bulmuş olması gerekir.

Seçim rastgele değildir. Her tıklamada üretilen bir anahtarla eser kimlikleri karıştırılır ve sonuç deterministik olarak belirlenir; aynı anahtar aynı sonucu verir.

Arka arkaya aynı yazardan ya da aynı türden eser gelmemesi için, alternatifi bulunan çakışan adaylar atlanır.