Esnek Çalışma Annelikten Çalar Mı?

Bir toplantının ortasında çocuğunuz aniden odaya giriyor. Kamera açık. Ekranda iş arkadaşlarınız, masada yarım kalmış bir kahve, kapının arkasında ise hayatın ta kendisi. Çocuğunuz bir şey söylemek istiyor. Siz susturmaya çalışıyorsunuz. Çünkü evde olsanız da iştesiniz. İşte olsanız da evdesiniz.

Hannah Zeavin’in Mother Media kitabında bu bağlamı tam anlamıyla yansıtan bir yaşanmışlık var. “Future, Tomorrow, Dream, Smart” adlı bölümde uzaktan çalışmanın bu çelişkisi anlatılıyor. Bölümün açılışındaki olay 2017’de BBC’ye konuşan Robert Kelly’nin çocuklarının canlı yayın sırasında odaya girmesi. Çocuklar kadraja girince iş ile ev arasındaki sınır bir anda altüst oluyor. Ardından anne Jung-a Kim, çocukları dışarı çıkarmak için telaşla odaya giriyor. Sosyal medyadaki tepkilere bakıldığında çoğunluk babanın canlı yayınının bölünmesine üzülüyor. Anne ise genellikle bakıcı sanılıyor. Bu küçük sahne, büyük bir gerçeği gösteriyor: Uzaktan çalışma, bakım emeğini ortadan kaldırmıyor. Sadece onu görünmez tutmaya çalışıyor.

Evden çalışma özellikle kadınlara bir özgürlük vaadiyle sunuldu. İşe gitmek için yolda zaman kaybetmeyecektik. Çocuğumuzun yanında olacaktık. Esnek saatlerle hem iyi bir çalışan hem iyi bir anne olacaktık. Kulağa hoş geliyor. Fakat bu vaat çoğu zaman “her şeye aynı anda yetişen kadın” fikrine dayanıyor. Kadından işini aksatmaması, çocuğunu ihmal etmemesi, evi düzenli tutması ve bütün bunları sessizce yapması bekleniyor.

Zeavin’in tarihsel örnekleri bu vaadin yeni olmadığını gösteriyor. 1915’teki elektrikli evlerden 1950’lerin gelecek evlerine, 1980’lerin akıllı evlerinden bugünün dijital sistemlerine kadar aynı düş tekrar ediliyor: Teknoloji ev işini azaltacak, anneye zaman kazandıracak ve aile hayatını kolaylaştıracak. Fakat zaman kazandıran her araç yeni bir iş de yaratıyor: Cihazı yönetmek, ekranı izlemek, çocuğun güvenliğini denetlemek, takvimi düzenlemek. Anne işten kurtulmuyor. Sadece daha fazla işi aynı anda yapmaya başlıyor.

Üstelik bu yük bütün kadınlar için aynı değil. Evinde ayrı bir çalışma odası olan, ücretli bakım desteği alabilen bir anneyle mutfak masasını ofise çeviren ve çocuğunu tek başına büyüten annenin “esnekliği” aynı anlama gelmiyor. Uzaktan çalışma çoğu zaman orta sınıf bir evin sessizliğini ve düzenini norm olarak kabul ediyor. Bu normun dışında kalan kadınlar ise hem daha çok çalışıyor hem de daha başarısız görünme riski taşıyor.

Annelik de bu düzen içinde doğal bir yetenek gibi sunuluyor. Sanki anne çocuğun ihtiyacını toplantı başlamadan anlayabilir, ağlamayı susturabilir, yemeği hazırlarken rapor yazabilir. Oysa bakım, sevgi kadar zaman, dikkat ve emek isteyen bir iştir. Bu emeği görünmez kıldığımızda anneye yardım etmiyoruz, belki de onun yalnızlığını büyütüyoruz.

Bugün uzaktan çalışan bir annenin bilgisayarı, telefonu, kamerası ve çocuğu aynı odada bulunabiliyor. Yine de kurumlar çoğu zaman çocuğun o odada olmadığını varsayıyor. Toplantılar sessiz, ev düzenli, internet kesintisiz olmalı. Çocuk görünür olduğunda profesyonellik zarar görmüş sayılıyor. Oysa sorun annenin yetersizliği değil, çalışma düzeninin hayatı dışarıda bırakmasıdır.

Burada önemli bir ayrım var. Uzaktan çalışma ile çocukla birlikte çalışmak aynı şey değildir. Çocuk bakımı devam ederken ücretli işi de sürdürmek, iki işi aynı anda yapmak demektir. Bu nedenle uzaktan çalışma, kreşin, okulun, bakıcının veya ortak bakımın yerine geçemez. Geçmesi beklenirse esneklik, kadınların üzerine bırakılmış yeni bir sorumluluğa dönüşür.

Belki de artık “Anne çalışırken çocuk nerede?” sorusundan ziyade “Çalışma düzeni neden çocuk bakımını hesaba katmıyor?” sorusunu sormalıyız. Evden çalışma, anneleri eve kapatmak için değil, onlara daha adil bir çalışma hayatı sunmak için kullanılmalı. Bunun yolu yalnızca daha iyi uygulamalardan geçmiyor. İşverenin gerçek esnekliği kabul etmesinden, toplantı kültürünü değiştirmesinden, bakım iznini paylaşmasından ve kamusal çocuk bakımını güçlendirmesinden geçiyor.

Anne her an hazır bekleyen bir cihaz değildir. Yeniden şarj edilmesi gerekmeyen bir makine hiç değildir. Evden çalışmanın geleceği, annenin aynı anda her yerde olmasını değil, bakımın herkes tarafından paylaşılmasını hayal etmelidir. Asıl akıllı ev, annenin yokluğunu gizleyen ev mi, yoksa onun yükünü gerçekten azaltan bir ev mi? Cevap bunlardan birinde saklı olabilir!