Yitik Cennet

Bazı kitaplar bir hikâye anlatır, bazıları ise bir bakış açısı ve bir medeniyet tasavvuru kazandırır. Sezai Karakoç'un Yitik Cennet adlı eseri ikinci gruba girer. Yazar, Hz. Âdem'in cennetten yeryüzüne inişini tarihsel bir olay olarak aktarmakla kalmaz; aynı zamanda bu hadisenin insanın, toplumun ve medeniyetin varoluş serüvenindeki anlamını yeniden düşünmeye davet eder. Bu yönüyle Yitik Cennet, kıssaları tekrar eden bir eser değil, onların günümüzdeki dünyasına, bireyine ve medeniyetine neyi anlattığını açıklamaya çalışan bir düşünce metnidir.

Kitabın ilk bölümünde şeytan, yılan, Havva, yasak yemiş ve toprak, kıssanın unsurları olarak kalmaz. Karakoç bunları insanın sınanması, düşüşü ve yeniden doğruyu bulması üzerinden yorumlar. Düşüş, eserde mutlak bir yenilgi değildir. Asıl mesele, insanın düşmesinden ziyade bu inzalden sonra yeniden ayağa kalkabilmesidir. Karakoç aynı düşünceyi medeniyetlere de uygulamaya çalışır: “Önemli olan bir medeniyetin düşmeyişi değil, düşüşü dirilmesiz ölüme dönüşmeden doğrulmasını bilmesidir” der. Bu nedenle Yitik Cennet’te düşüş, yalnızca bir kayıp değil, yeniden dirilme imkânını da içinde taşıyan bir imtihandır diyebiliriz

Karakoç'un dili de düşüncesi kadar dikkat çekicidir. Şiirle deneme arasında gidip gelen üslubu, okuyucunun kitabı hızlı okumasını belki de engeller ve bu durum metin üzerinde daha fazla durmasını sağlar. Kitabın sayfaları arasında ilerlerken sık sık şu tür yoğun cümlelerle karşılaşırız: “Düşmemiş medeniyet var mı?”, “Cenneti, bulmak için yitirmek gerekiyordu.” ve “Toprak, işte böyle bir çağrıdır insana.” Bu ifadeler, kitabın temel düşüncesini birkaç cümlede özetleyen güçlü ifadeler gibidir sanki.

Yitik Cennet, yalnızca Âdem'in hikâyesini anlatan bir eser olarak değerlendirilemez. İnsanın kendi özünden uzaklaşmasını, yeniden hakikate yönelişini ve medeniyetlerin iniş çıkışlarını aynı düşüncede buluşturan veya eriten bir metindir. Bu yüzden kitap, yalnızca dinî kıssalara ilgi duyanlara değil; insan, tarih ve medeniyet üzerine düşünen herkese hitap eder.

Aradan yaklaşık yarım asır geçmiş olmasına rağmen Yitik Cennet hâlâ güncelliğini koruyor. Çünkü Sezai Karakoç'un asıl sorusu zamandan bağımsızdır: İnsan gerçekten neyi kaybetti? Cenneti mi, yoksa cennete giden istikameti mi? Bu sorunun cevabını ise okuyucusuna hazır olarak sunmaz; onu metnin içinde birlikte aramaya davet eder. Her bir münevverin bu kitap nezdinde Sezai Karakoç’un düşün dünyasıyla tanışması gerekir.